Bina, Apartman ve Sitelerde İş Sağlığı ve Güvenliği

Günümüzde apartman veya site yönetimlerinin görev ve yükümlülüklerinin artması nedeniyle dışarıdan hizmet sağlayan bir firma ile anlaşmak genelde kat malikleri açısından tercih edilmektedir. Özellikle son yıllarda çıkarılan yönetmeliklerin artması ve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereğince uygulanması gereken risk analizi raporun hazırlanması, acil eylem planı ve yangın senaryolarının oluşturulması gibi hassasiyet içeren konular bina ve tesis yönetimi firmalarının çalışma alanını genişletmiştir. Ancak yönetim hizmetinin devredilmesi, apartman yönetiminin yasalara karşı olan yükümlülüklerini ortadan kaldırmamaktadır. Apartman yönetimi asıl işveren olarak kabul edildiğinden dolayı, hizmet sağlayıcı firma ile müşterek sorumluluğa sahip bulunmaktadır.

Bina ve Tesis Yönetiminde İş Sağlığı ve Güvenliği

Sanayileşmenin artması ve teknolojinin gelişmesiyle lüks ve akıllı konutların üretimi artmış ve tüketicilerin konut taleplerinin yanına hizmet beklentileri de eklenmiştir. Yapıların teknolojik düzeyi arttıkça, hizmetleri sağlayacak olan çalışanların sağlığı ve güvenliği ile ilgili çok daha tehdit edici unsurlar ortaya çıkmaya başlamıştır. İşçileri iş kazaları ve meslek hastalıklarından korumaya yönelik önlemleri almak ve onları bu konuda bilgilendirmek, iş sağlığı ve güvenliğinin temelini oluşturmaktadır.

 4857 Sayılı İş Kanunu’nda, iş sağlığı ve güvenliği konusunda işçilerin ve işverenlerin yükümlülükleri, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğine aykırı bir durumun tespiti halinde işyerinin kapatılması veya işin durdurulması, işyerinde çalışanların sağlığını korumak amaçlı sorumlulukların yerine getirilmesi, iş güvenliği uzmanının bulunması ve işçilerin korunmasına yönelik hükümler düzenlenmektedir.

Çalışanların işyeri olarak tanımlayacağı alan; daire içlerinin dışında kalan apartman ya ya sitenin sınırları içindeki ortak alanlardır. Personel işveren olarak taşeron firma yani yönetim firmasının bordrosunda gözüküyor olsa da esas işveren olan bina yönetimi de alt işveren ile birlikte sorumludur.

4857 Sayılı İş Kanununun 77. maddesine göre; “İşverenler işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler ” Dolayısıyla alt işveren olan yönetim firması personeli işe başlatmadan önce hizmet verilecek çalışma sahası ile ilgili bilgilendirmeyi yapmak ve kullanılacak tüm ekipmanları bulundurmakla yükümlüdür.

Bina yönetimi hizmet verilecek konular hakkında yeterli bilgi donanımına sahip olmayabilir. Böyle durumlarda yönetim firması bir toplantı düzenleyerek, yapılacak iş ve bununla ilgili alınması gereken önlemler, sağlanması gereken ekipman ve bunların bütçesi hakkında yönetimi bilgilendirmelidir. Eğer gerekli onay alınamaz ise yönetim firması, eksik ekipman ve teçhizat ile personelini çalıştırmayı kabul etmemelidir. Aynı şekilde bina yönetimi de işin yapılıp yapılmadığını kontrol etmeli, usulsüz çalışmaya izin vermemelidir. Çünkü doğacak olumlu ve olumsuz sonuçlardan her iki taraf da birlikte sorumludur.

Bina ve tesis yönetimi firmaları güvenlik, temizlik gibi tehlikeli sınıf olarak tanımlanan birçok hizmeti sağlarken, düzenli yapılacak olan risk analizi ve değerlendirmeleri sonucunda gerekli önlem ve tedbirleri almakta oldukça hassas davranmalı, çalışanların sağlığı ve güvenliğinden birlikte sorumlu olduğu esas işvereni zora sokmamalıdır. Çalışanların da bu konuda gerekli duyarlılığa sahip olarak belirlenen tüm işyeri kurallarına ve talimatlara uyması sağlanmalı ve denetlenmelidir.

Ülkemizde faaliyet gösteren yabancı firmalar, çalışma alanlarıyla ilgili yasal ve hukuki sorumlulukları güncel olarak takip etmekte ve birebir uygulamakta iken, yapılan işin henüz devlet tarafından bir sektör olarak kabul görmeyişi ve yeterli denetim olmayışı sebebiyle küçük ölçekli yerli firmalarda hukuki sorumlulukların kimi zaman yerine getirilmediği görülmektedir.

Çalışılan alanda, ek personele ihtiyaç duyulabildiği gibi günlük yevmiye ile çalışanlar da bulunmaktadır. Ancak bu kişilerin günlük sigortalarının yaptırılmasında çoğu zaman ihmakarlık gözlenmektedir. Sektörde denetimsiz ve ruhsatsız iş yapan firmaların bulunması ve düşük bütçeleri sebebiyle maliyetten kaçınmaları iş kazaları ve meslek hastalıklarına yol açmaktadır.

Sektörde yetişmiş bilinçli işgücü düzeyinin arttırılması ile sorumluluk bilinci de artacaktır. Dolayısıyla müşterilerin sorumluluk düzeyi yüksek firmalar ile çalışmayı tercih etmesi ve gerekli denetimleri bizzat yapmaları, çalışma izni olmayan firmaların personel çalıştırmasını ve iş kazalarını önlemek için yeni bir dönem başlatacaktır.

Apartman veya Sitelerde Uygulanması Gereken Yasal Sorumluluklar

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın yayınlamış olduğu İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ekinde, kapıcıların çalıştırıldığı apartman işyerleri, az tehlikeli işkolunda yer almış ve bu hizmet faaliyeti 81.21.01 koduyla “Binaların Genel Temizliği” olarak isimlendirilmiştir. Az tehlikeli kapsamda yer alan apartman işyerleri için;

bulundurma veya bu hizmeti ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden sağlama zorunluluğu 01.07.2016 tarihinden itibaren uygulamaya konulmuştur.

Ayrıca 1 çalışanı olan ve az tehlike grubuna giren işyerleri ile bünyesinde kapıcı veya diğer hizmetler için personel çalıştıran apartmanlarda risk değerlendirmesi, acil durum ve yangın planlarının yapılması ve binanın tehlike sınıfına göre 2 ila 6 yılda bir yenilenmesi, personele iş sağlığı ve güvenliği konusunda eğitim verilmesi ve çalışanların sağlık gözetimlerinin yapılması gerekmektedir.

Toplumda ve özellikle apartman yöneticilerinde kimse bizi denetlemez algısı bulunmaktadır. Denetim yapılan apartmanlarda, yükümlülüklerini yerine getirmeyenler için geçmişe dönük hesaplama yapılmasından dolayı yüksek ceza rakamları söz konusudur. Bünyesinde 1 adet kapıcı çalışıyor olmasına rağmen risk analizini yaptırmamış olan bir apartmanın yaklaşık olarak yıllık 56.595 ₺ ve bir yıllık süreden daha uzun olması durumunda ek faizleriyle birlikte bu rakamın üzerinde bir cezası bulunmaktadır.

İŞYERİ TEHLİKE SINIFLARI LİSTESİ

81Binalar ile ilgili hizmetler ve çevre düzenlemesi faaliyetleri
81.1Tesis bünyesindeki kombine destek hizmetleri
81.10Tesis bünyesindeki kombine destek hizmetleri
81.10.01Tesis bünyesindeki kombine destek hizmetleri (işletme veya tesis bünyesinde temizlik, bakım, çöplerin bertarafı, koruma ve güvenlik, posta dağıtımı, çamaşırhane, resepsiyon vb. yardımcı hizmet ve görevlerin birden fazlasının sağlanması)Tehlikeli
81.2Temizlik faaliyetleri
81.21Binaların genel temizliği
81.21.01Binaların genel temizliği (daire, apartman, büro, fabrika, kurum, mağaza vb. her türlü binanın genel temizliği dahil, pencere, baca, sanayi makinesi, vb. uzmanlaşmış temizlik faaliyetleri hariç)Az Tehlikeli
81.22Diğer bina ve endüstriyel temizlik faaliyetleri
81.22.01Diğer bina ve endüstriyel temizlik faaliyetleri (binaların dışı, pencere, baca, fırın, kalorifer kazanı, havalandırma kanalı, egzoz ünitesi, sanayi makinesi temizliği vb. uzmanlaşmış temizlik faaliyetleri)Çok Tehlikeli
81.29Diğer temizlik faaliyetleri
81.29.02Yol ve pistlerdeki kar ve buzun kaldırılması (kum, tuz dökülmesi dahil)Tehlikeli
81.29.03Park ve caddelerin süpürülerek yıkanması, temizlenmesi faaliyetleriAz Tehlikeli
81.29.04Böceklerin, kemirgenlerin ve diğer zararlıların imhası ve haşere kontrol faaliyetleri (tarımsal zararlılarla mücadele hariç)Çok Tehlikeli
81.29.90Diğer temizlik faaliyetleri (yüzme havuzları, tren, otobüs, uçak, tanker, plaj ve şişelerin temizlenmesi ile dezenfekte faaliyetleri dahil, oto yıkama hariç)Çok Tehlikeli
81.3Çevre düzenlemesi ve bakımı faaliyetleri
81.30Çevre düzenlemesi ve bakımı faaliyetleri
81.30.01Gürültü, rüzgar, erozyon, yansıma, vb.ne karşı koruyucu bitkilerin dikimi ve bakımıAz Tehlikeli
81.30.05Spor alanları (futbol sahaları, golf alanları gibi), oyun alanları, güneş banyosu için çimenler ve diğer eğlence parkları için yeşil alanların dikimi ve bakımı faaliyetleriAz Tehlikeli
81.30.90Diğer çevre düzenlemesi ve bakımı ile peyzaj projelerinin uygulanması faaliyetleri (park, bahçe ve yeşil alanların dikimi, bakım ve onarımı)Az Tehlikeli

 

Risk analizi raporuyla birlikte acil durum eylem planı, yangın yönetmeliği şartlarının yerine getirilmesi, apartmanda bulunan teknik ve mekanik yapıların periyodik bakım ve onarımları, asansör yönetmeliğinin gereklerinin yapılması zorunlulukları bulunmaktadır.

 

Risk Analizi Raporu

Apartmanlarda, kapıcı ve diğer hizmetler için ayrıca personel çalıştırılıyorsa, apartmanlardaki kat malikleri işveren, apartman yöneticisi de işveren vekili sayılmaktadır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4.maddesi gereği, 1 çalışanı dahi olsa apartman işyeri kapsamına girmektedir. Dolayısıyla risk analizi raporu hazırlamak veya uzman kişilere hazırlatmakla yükümlüdür. Kanun bu uygulama ile sadece çalışanlar için değil, kat malikleri için de daha güvenli ve sağlıklı yaşam alanları oluşmasını amaçlamıştır.

Risk değerlendirmesi, tehlikeleri tanımlama, riskleri belirleme, risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması, dokümantasyon (kayıt altına alma ve denetimlerde sunma) ve yapılan çalışmaların güncellenmesi aşamalarından oluşmaktadır. Bu konuda aşağıda örnek bir RİSK ANALİZ FORMU eklenmiştir.  Apartman yönetimleri dışarıdan bir firmaya herhangi bir bedel ödeme durumunda kalmadan bu forma uygun olarak kendi risk analizlerini yapabilirler.

Risk analizi raporu var olan ya da sonradan oluşabilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin ortadan kaldırılması için yapılması gerekli çalışmaları kapsamaktadır. Bu nedenle asıl istenen kat maliklerinin yaşam mahallerini ve risk etmenlerini daha yakından tanımaları sebebiyle dışarıdan bir firmaya yaptırılmasından ziyade kendilerinin hazırlamalarıdır.

Ancak istenildiği takdirde uzman kişilerden destek alınabilir. Özellikle havalandırma sistemleri, asansör, mekanik tesisat, elektrik tesisatı ve yangın sistemleri gibi konuların sadece çalışanlar açısından değil kat malikleri açıcından da tehlikeli unsurlar içermesinden dolayı bu konularda uzman kişilere başvurulması önerilmektedir. Rapor hazırlandıktan sonra, denetimlerde sunulmak üzere saklanmalıdır. Herhangi bir kuruma raporu götürmek gerekmemektedir.

Özel güvenlik gibi dışarıdan hizmet alımlarında da yönetmelik uyarınca kat malikleri asıl işveren sıfatıyla güvenlik firmasının risk değerlendirme çalışmalarını denetlemek ve bu çalışmaları koordine etmekle yükümlüdür. Bu örnek, kazan ateşçisi, temizlik, havuz ve arıtma bakımı, sosyal tesis işletmesi ve benzeri dışarıdan alınan hizmetler için çoğaltılabilir.

Site yönetimi, yerine getirilmesinde sorumlu olduğu hizmetleri dışarıdan bir yönetim firmasına taşere ettiğinde sorumluluklarından arınmış olmamaktadır. Bu yönde oluşan yanlış algının düzeltilmesi gerekmektedir. Asıl işveren konumunda olan site yönetimi, hizmet sağlayıcı firmanın personeline karşı olan yasal yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini (kendi hizmet sınırları ile ilgili olan alanlarda) denetlemek ve sorgulamakla yükümlüdür.

İlk Yardım

Acil Durum Planı

Apartmanlarda risk analizi raporu hazırlandıktan sonra, ortaya çıkan risk ve tehlikelerin şiddetine göre acil durum eylem planı hazırlanması ve ilgili ekiplerin oluşturulması zorunluluğu bulunmaktadır. Bu planlamanın amacı acil durumlarda yönetimin hızlı ve doğru karar almasını sağlayarak çalışanların ve kat maliklerinin can ve mal güvenliğinin sağlanmasıdır.

Elektrik kaçağı sonucu çarpılma, asansörden düşme, asansör boşluğuna düşme, merdivenden düşme, çatıdan cisim düşmesi, yakıt kazanı patlaması, kanalizasyon kazası, su arızaları, doğal gaz kaçağı, jeneratör arızası, motopomp arızası, hasarlı merpenler, ağır yük kaldırma, acil aydınlatmaların çalışmaması, apartman otoparkında LPG'li araç bulunması apartmanda çalışanların can güvenliği açısından tehlike taşımaktadır. Bu yüzden olası bir kazaya karşı apartman acil durum planının hazırlanması gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen durumlar dışında çevresel faktörler olan deprem, heyelan, su baskını, sel, yıldırım düşmesi, yangın, sabotaj, terör, doğal afet veya başka nedenlerle ortaya çıkan hasarlar ve bunlar neticesi ortaya çıkan kimyasal madde kaçağı (tüp gaz vs.), çevresel sebeplerden dolayı meydana gelen olaylar da acil durum kapsamına girmektedir.

Planda sağlanmış veriler göze alınarak acil durum ekibi duruma müdahale etmek ve diğer kişileri bilgilendirmek ve yönlendirmekten sorumludur. Bunun için acil durum planı hazırlanırken sorumlu ekip içerisinde yer alan kat maliklerinin, apartmanda düzenli olarak yaşayan kişiler arasından seçilmesi önemlidir. Kiracılar değişiklik göstereceği için daire sahipleri arasından seçilmesi uygun görülmektedir. Karşılaşma riski olan acil durumlar bir senaryo oluşturularak yazıya dökülmeli ve acil durumlarda uygulanacak prosedürler oluşturularak, apartmanda görülecek bir yerde bulundurulmalıdır.

Yangın Yönetmeliği

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile arzulanan yangın çıkmadan önce gerekli önlem ve tedbirlerin alınması, olası yangın durumunda ise kimse can ve mal kaybına uğramadan söndürülmesidir. Bunun için apartmanın yangın yönetmeliğine uyması zorunlu kılınmıştır. Yapı inşaa edildikten sonra belediyeden yapı kullanım izni yani iskan alabilmek için binanın yönetmeliğe uygun olarak yapılmış olması gerekmektedir. Yönetmelik öncesinde yapılan ve oturulan binalar ise yönetmeliğe uygun olarak düzenleme yapmalıdırlar.

Yangın söndürme ve algılama, duyuru ve acil aydınlatma gibi aktif yangın güvenlik sistemlerinin yeterli olmamasından; projenin eksik veya hatalı olması veya standartlara uygun olmaması hâlinde proje mükellefleri ve yapımın eksik veya hatalı olması veya standartlara uygun olmaması hâlinde ise müteahhit veya yapımcı firma sorumludur. Sistemin uygun çalışmaması işletmeden kaynaklanıyor ise, işletmeci kuruluş doğrudan sorumlu olmaktadır. Yangın güvenlik sistemlerinin yaptırılmasının gerekli olduğu yapı sahibine yazılı olarak bildirildiği hâlde, yapı sahibi tarafından yaptırılmamış veya standartlara uygun yaptırılmamış ise, yapı sahibi sorumlu olmaktadır.

Bir diğer önemli madde de yangın durumunda binanın tahliyesi ve yangın söndürme ekiplerinin içeri girebilmesi için kaçış yollarının doğru bir şekilde planlanması ve uyarı levhalarının konulmasıdır. Bu durum yönetmeliğin maddesinde yapılması zorunlu olarak belirtilmiştir.

Buna göre;

Kaçış güvenliği esasları ;

MADDE 30- (1) İnsanlar tarafından kullanılmak üzere tasarlanan her yapı, yangın veya diğer acil durumlarda kullanıcıların hızla kaçışlarını sağlayacak yeterli kaçış yolları ile donatılır. Kaçış yolları ve diğer tedbirler, yangın veya diğer acil durumlarda can güvenliğinin yalnızca tek bir tedbire dayandırılmayacağı biçimde tasarlanır.

(2) Her yapının, yangın veya diğer acil durumlarda yapıdan kaçış sırasında kullanıcıları, ısı, duman veya panikten doğan tehlikelerden koruyacak şekilde yapılması, donatılması, bakım görmesi ve işlevini sürdürmesi gerekir.

(3) Her yapıda, bütün kullanıcılara elverişli kaçış imkânı sağlayacak şekilde, yapının kullanım sınıfına, kullanıcı yüküne, yangın korunum düzeyine, yapısına ve yüksekliğine uygun tip, sayı, konum ve kapasitede kaçış yolları düzenlenir.

(4) Her yapının içinde, yapının kullanıma girmesiyle her kesimden serbest ve engelsiz erişilebilen şekilde kaçış yollarının düzenlenmesi ve bakım altında tutulması gerekir. Herhangi bir yapının içinden serbest kaçışları engelleyecek şekilde çıkışlara veya kapılara kilit, sürgü ve benzeri bileşenler takılamaz. Zihinsel engelli, tutuklu veya ıslah edilenlerin barındığı, yetkili personeli sürekli görev başında olan ve yangın veya diğer acil durumlarda kullanıcıları nakledecek yeterli imkânları bulunan yerlerde kilit kullanılmasına izin verilir.

(5) Her çıkışın açıkça görünecek şekilde yapılması, ayrıca, çıkışa götüren yolun, sağlıklı her kullanıcının herhangi bir noktadan kaçacağı doğrultuyu kolayca anlayabileceği biçimde görünür olması gerekir. Çıkış niteliği taşımayan herhangi bir kapı veya bir çıkışa götüren yol gerçek çıkışla karıştırılmayacak şekilde düzenlenir veya işaretlenir. Bir yangın hâlinde veya herhangi bir acil durumda, kullanıcıların yanlışlıkla çıkmaz alanlara girmemeleri ve kullanılan odalardan ve mekânlardan geçmek zorunda kalmaksızın bir çıkışa veya çıkışlara doğrudan erişmeleri için gerekli tedbirler alınır.

Asansörler bir kaçış yolu olarak kabul edilmemektedir. Yangın merdivenlerinin bulunduğu yerlerde kapının önünü kapatacak yük ve eşyaların konulması yasaktır ve kat maliklerine uyarı yapılmalıdır. Bazı binalarda çöp kovalarının yangın merdiveni boşluğunda depolandığı görülmektedir. Oysa yönetmelik gereği bu alanlara eşya ve benzeri şeyler konulması kesinlikle yasaktır. Gerekli görüldüğü takdirde apartman ilan panolarında uyarıların paylaşılması ve kat malikleri konuyla ilgili bilgilendirilmeleri sağlanmalıdır.

Bodrum kat da dahil olmak üzere 4 katlı apartmanlar ve tek kullanıma ait müstakil binalar dışında kalan binalarda yer alan servis merdiveni, yangın merdiveni olarak kullanılamaz. 50 kişi ve üzerinin bulunduğu binalarda ise açık alana ulaşmayı sağlayan en az 2 çıkış merdiveni bulunmalıdır. Binalarda bulunan sığınaklar, otoparklar, kazan daireleri, yakıt depoları, sobalar ve bacalar, çatılar, mutfaklar asansörler ve jeneratör yangın yönünden kritik alanlar olarak belirtilmiştir. Dolayısı ile bu yerlere yanıcı madde atılması veya depolanması yasaktır.

Bu yerlerin belirli aralıklarla temizlenmesi zorunludur ve bina sahibi, yönetici veya yöneticilik hizmetini sağlayan yönetim firması bunu sağlamakla yükümlüdür. Ayrıca kazan dairesi mutlaka Türk Standartlarına uygun olmalıdır ve burada en az 1 adet 6 kg’lık yangın söndürme cihazı bulundurulmalıdır.

Kapalı otoparkı bulunan binalarda otomatik yağmurlama sistemi, yangın dolap sistemi ve itfaiye su alma ağızlarının yapılması gereklidir. Bu alanda yer alan yangın hortumları ile otopark veya araç, halı yıkaması yapılması yasaktır. Yangın pompalarının haftada bir kez basınçları kontrol edilmelidir. Acil durumlarda kaçış yollarını gösteren levhalarının aydınlatılması gerekmektedir. Binalarda elektrik tesisatının yapılmasında acil durumlar düşünülmüş ve uyulması gereken şartlar yönetmelikte belirtilmiştir.

Elektrik tesisatı ve sistemlerin özellikleri

MADDE 67- (1) Binalarda kurulan elektrik tesisatının, kaçış yolları aydınlatmasının ve yangın algılama ve uyarı sistemlerinin, yangın hâlinde veya herhangi bir acil hâlde, binada bulunanlara zarar vermeyecek, panik çıkmasını önleyecek, binanın emniyetli bir şekilde boşaltılmasını sağlayacak ve güvenli bir ortam oluşturacak şekilde tasarlanması, tesis edilmesi ve çalışır durumda tutulması gerekir.

(2) Her türlü elektrik tesisatının, kaçış yolları aydınlatmasının, acil durum aydınlatma ve yönlendirmesinin ve yangın algılama ve uyarı sistemlerinin, ilgili tesisat yönetmeliklerine ve standartlarına uygun olarak tasarlanması ve tesis edilmesi şarttır.

(3) Binalarda kurulacak elektrik tesisatının, kaçış yolları aydınlatmasının ve yangın algılama ve uyarı sistemlerinin tasarımı ve uygulaması, ruhsat veren idarenin kontrol ve onayına tabidir. Sistemlerin ve cihazların periyodik kontrolü, test ve bakımları, bina sahibi veya yöneticisi ile bunların yazılı olarak sorumluluklarını devrettiği bina yetkilisince yaptırılır. Yukarıdaki maddede belirtildiği üzere dışarıdan alınan yönetim hizmetlerinde, hizmet sağlayıcı firma, sistemlerin ve cihazların periyodik kontrolü, test ve bakımlarından sorumludur.

İşlemlerin yapıldığı tarihleri ve raporları diğer apartmana ait evraklarla birlikte saklamakla yükümlüdür. Hizmet alınan firma ile sözleşmenin bitmesi ve başka bir hizmet sağlayıcı ile anlaşılması durumunda bina yönetimine ait tüm evraklar yeni firmaya devredilmelidirler. Bu evraklar site yönetiminin denetim ve gözetiminde olacak şekilde arşivlenmelidir.

Geleneksel tarzda inşaa edilmiş binalarda yangın ve benzeri acil durumlarda sesli uyarı sistemi ile kat malikleri uyarılmaktadır. Modern ve akıllı binalarda ise yangın sensörleri ve sistemleri bulunmaktadır. Binalarda her katta uyarı butonu bulunmalıdır. Az tehlikeli sınıfta yer alan apartmanlarda her 500 m2 alan için 1 adet olmak üzere 6 kg’lık yangın söndürme tüpü bulundurulması gerekir. Bu da genel olarak 2 kata denk gelmektedir. Yönetmelikte otoparklarda, depolarda ve tesisat odalarında ayrıca tekerlekli tip söndürme tüpü bulundurulması gerektiği belirtilmiştir.

Taşınabilir söndürme tüpleri için, söndürücünün duvara bağlantı asma halkası duvardan kolaylıkla alınabilecek ve zeminden asma halkasına olan uzaklığı yaklaşık 90 cm’yi aşmayacak şekilde montaj yapılır. Arabalı yangın söndürücülerin TS 11749- EN 1866 ve diğer taşınabilir yangın söndürme tüplerinin TS 862- EN 3 kalite belgeli olması şarttır. Yangın söndürücülerin periyodik kontrolü ve bakımı TS 11748 standardına göre yapılır.

Söndürücülerin bakımını yapan üreticinin veya servis firmalarının Sanayi ve Ticaret Bakanlığının dolum ve servis yeterlilik belgesine sahip olması gerekir. Apartman veya site yönetim hizmetinin dışarıdan alınması durumunda, yönetim firması apartmanda bulunan yangın söndürme tüplerini altı ayda bir kontrol ettirmeli, yıllık genel bakımlarının yaptırmalı ve yönetmelikleri güncel olarak takip ederek gerekli görülen diğer maddeleri de yerine getirmelidir. Ancak apartmanlara yapılacak denetimlerde eğer bu evraklara ulaşılamaz ve sistemlerin bakımıyla ilgili eksikler tespit edilirse ilk sorumlu apartman yönetimidir. Bu nedenle yönetim firması görev ve sorumluluklarını yerine getirirken apartman yönetimi denetim ve gözetim yapmalıdır.

Asansör Yönetmeliği

Apartmanlarda bulunan asansörlerin kullanıma açıldıktan sonraki ilk 2 yıldan itibaren periyodik bakım ve onarımının yapılması zorunludur. Asansör denetiminlerini yapmak Türk Standartları Enstitüsü (TSE)’nin görevleri arasındadır. Asansörlerin güvenlik seviyesinin yönetmeliğe uygun olup olmadığı denetlenmektedir. Bu konuyla ilgili olarak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nca 29 Haziran 2016 tarihinde 29757 Sayılı Asansör Yönetmeliği çıkarılarak resmi gazetede ilan edilmiştir. Yönetmeliğin amacı 1.maddede belirtilmiştir.

Bu Yönetmeliğin amacı; insanların, insan ve yüklerin veya sadece yüklerin taşınmasında kullanılan asansörler ve bunlara ait güvenlik aksamlarının piyasaya arz edilmeden önce karşılamaları gereken temel sağlık ve güvenlik gereklerini belirlemektir . Bina yönetimi adına hizmet veren yönetim firması veya direk bina yönetimi tarafından seçilmiş olan yöneticinin asansörlerin bakımı konusunda titizlik göstermesi gerekmektedir.

Kat malikleri açısından tehlike riski yüksek olan yerlerdir ve ihmal edilmesi can veya mal kaybına sebebiyet verebilir. Dolayısı ile yönetim hizmeti dışarıdan sağlanıyor olsa dahi apartman yönetimi asansörlerin düzenli kontrollerinin yapılıp yapılmadığını takip etmesi gerekmektedir. Asansörler kullanıma açıldıktan 2 yıl geçtikten sonra, asansör bakım anlaşması yapılan firmaya ayda bir sefer kontrol ettirilmesi ve ayrıca yıllık bakımının yapılması yönetmelikçe zorunlu tutulmuştur. TSE yetkilileri tarafından yapılan denetimlerde uygunsuz bulunan asansörlere kırmızı etiket takılarak mühürleme yapılmaktadır. Uygun görülen asansörlere ise yeşil etiket takılmaktadır.

Kişilerin kullanımına açık olan tüm asansörlerde yeşil etiket bulunmalıdır. Eğer kırmızı etiketli bir asansörün mühürü bozulmuş ve kullanıma açılmış ise bu durumu gören kişiler belediyeye bildirim yapmalıdırlar.

CE Uygunluk işareti: Bu Yönetmelik kapsamındaki asansörlerin veya güvenlik aksamlarının veya asansörlerin imalinde kullanılan asansörle ilgili diğer ekipman, aksam ve parçaların çalışırken veya kullanırken çevrenin ve insanların sağlık ve güvenliğini veya söz konusu ise malların güvenliğini tehdit etmeyecek nitelikte olduğunu belirten, bu Yönetmelikte yer alan temel sağlık ve güvenlik kurallarına, teknik düzenlemede yer alan kurallara uygun olduğunu ve tüm uygunluk değerlendirmesi işlemlerine tabi tutulduğunu ve bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğunu gösteren işareti tanımlamaktadır.

Yıllık bakım yapıldıktan sonra yetkili kişi tarafından 3 nüshalık bir rapor hazırlanır. Bir nüshası belediye veya valilikte, bir nüshası yetkili serviste ve bir nüshası da apartman yöneticisinde bulunur. Bu evraklar saklanmalıdır. Apartman yöneticisi de servis hizmetini veren firma ile birlikte raporun tanzim ettirilmesinden sorumlu olmaktadır.

 

Bina ve Tesis Yönetiminde İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları

Çalışılan sektör hizmet alanında olunca 7/24 kesintisiz işgücü istihdamı sağlanmaktadır. Fazla mesai ve vardiye sistemi özellikle beden işçilerinde yorgunluk ve dikkat bozukluğuna yol açmaktadır. Ayrıca ekipman yetersizliği, sağlıklı olmayan dinlenme alanları, sürekli fazla güç harcamak ve kişinin sevmediği işi yapması da iş kazalarına sebebiyet vermektedir.

Yönetim firmalarının hizmet verdiği alanlar olan binalarda, AVM’lerde ve iş merkezlerinde personel için ayrılmış ekstra odalar bulunmamaktadır. Mecburen personel, giriş seviyesinin altında bulunan sığınakları ve depoları ihtiyaçlarını (giyinme, dinlenme, yemek yeme) karşılamak için kullanmaktadır. Bu alanlarda havalandırma bulunmadığı gibi, içeriye gün ışığı da girmemektedir. Dolayısıyla rutubetli ve sağlıksız bir alan olmaktadır. Ancak ekstra bir maliyet harcamamak için personele bu alanlar verilmektedir.

Kapalı ve havasız alanlar, yapılan işlerde kullanılan ekipmanların da bu alanlarda bulunması, büyük bidonlarda bulunan kimyasalların personelin yanında taşıdığı küçük çalışma aparatlarına doldurup boşaltma işleminin yapılması ve bu havanın solunması, uzun dönemde ortaya çıkacak meslek hastalıklarına sebebiyet vermektedir. Rutubetli çalışma ve dinlenme ortamı ayrıca romatizma gibi kemik hastalıklarını ve solunum rahatsızlıklarını ortaya çıkarmaktadır.

Yoğun su kullanımı ile yapılan yıkama işlemlerinden sonra personelin duş alarak üzerindeki kimyasalları temizleyebileceği alanlar bulunmadığı gibi kurulanmasına olanak sağlayacak dinlenme süreleri de çoğu kez tanınmamaktadır. Özellikle temizlik ve bakım hizmetlerinde vasıfsız eleman çalıştırılması, işçilerin sahip oldukları haklardan haberdar olmaması ve eğitim eksikliği pek çok meslek hastalığı ve iş kazasını da beraberinde getirmektedir.

Personelin koruyucu ekipmanları doğru kullanmaması ve talimatlara uymaması, çalışma arkadaşlarına da zarar vermesinin yanı sıra yönetim firmasının hizmet verdiği kurum ve kuruluşlara karşı zor duruma düşmesine ve belki de iş akdinin feshine sebebiyet verecek zararlara yol açmaktadır.

Bina ve Tesis Yönetiminde Risk ve Tehlikeler

Yapılan iş ve hizmet verilen sektörün özellikleri nedeni ile meslek hastalıkları ve iş kazalarına sebebiyet veren şartları tamamen ortadan kaldırmak mümkün olmayabilir. Ancak gerekli önlem ve tedbirler alınarak, personele konuya ilişkin bilgi ve eğitimler verilerek bu risk ve tehlikeler aşılmaya çalışılmalıdır. Bu nedenle çalışanlara işe başlarken ve çalışmaya devam ettikleri dönemlerde sık sık eğitimler düzenlenmeli ve düzenli olarak tıbbi muayeneler yapılmalıdır.

Çalışanlar yaptıkları işin tehlikesi konusunda sürekli olarak uyarılmalı ve bilgilendirilmeli, yapılan risk analizlerinin sonuçlarına uygun çalışılıp çalışılmadığı uzman kişiler tarafından denetlenmelidir. İşyeri talimatlarına uymayan, koruyucu ekipmanları kullanmayı reddeden personel ile iş ilişkisi derhal kesilmelidir ki diğer çalışanların, işverenin ve çalışma ortamının zarara uğramasına engel olunulmalıdır.

Yapılan birçok bilimsel çalışma, fazla mesai yapılmasının ve vardiyalı sistemde çalışmanın, iş kazalarında ve meslek hastalıklarında artışa yol açtığını kanıtlamıştır. Fazla personel çalıştırmak maliyetleri arttıracağı için daha az sayıda çalışan ile daha çok iş yapma eğiliminde olan firmalar, denetimlerin yetersiz kalması sonucu sektörde faaliyet göstermeye ve çalışanların hayatlarını tehlikeye sokmaya devam etmektedir.

Çalışanlar iş kaybetme kaygısı ile ağır çalışma koşullarına boyun eğmekte ve itiraz haklarını kullanmamayı tercih etmektedirler. Ancak mutsuz ve isteksiz çalışmak motivasyon eksikliğine dolayısıyla da dikkat bozukluğu ile kaçınılmaz olan iş kazalarına yol açacaktır.

Özellikle güvenlik hizmeti verilen yerlerde sıkça rastlanan fazla çalışma ve gece vardiya sistemi, iş güvenliğini en aza indiren unsurlardır. Hizmet verilen yerler lüks konutlar olsa dahi bütçenin personele ayrılan kısmının minimum tutulması ve aylık giderlerin düşürülme çabası, çoğu kez personelin sağlıksız ve güvensiz ortamlarda çalışması ile sonuçlanmaktadır.

Teknolojinin ilerlemesi, akıllı binaların artması ile mimari anlayış da değişmiş ve birbiri ile yarışan nitelikte yapılar inşa edilmeye başlanmıştır. Bazen cam bir tavan bazen de camla kaplanmış dış cepheler görmek mümkün. Ancak bu yapılar estetik amaçlı inşaa edilirken yönetim firmaları ile nadiren görüşme ve fikir alışverişi yapıldığı için temizlik ve bakımları bir hayli zor olmaktadır. Bu özelliklere sahip binaların bakım ve onarımı yapılırken önlemler alınarak gerekli talimatların oluşturulmasına rağmen yapılacak olan işin mahiyetinden ve çalışma yapılacak alanın yapısından kaynaklanan, tüm tedbirlerin alınmasına rağmen çalışanın hayati risk almasına sebebiyet vermektedir. Yapıların meydana gelişinde sadece estetik faktörler değil bunun yanında mekanik ve teknik yapısı gibi bakımı da göz önünde bulundurulmalıdır.

 

Yüksekte Çalışma

İş Yeri Tehlike Sınıfları Tebliği’inde dış cephede ve yüksekte yapılan işlerin çok tehlikeli kapsamına girdiği belirtilmiştir. Çatı onarımı, baca temizliği gibi yüksekte çalışılması gereken bakım onarım hizmetlerinde veya binaların dış cephe temizliğini kapsayan işlerde gerekli önlem ve tedbirler alınarak belirtilen talimatlara uygun olarak çalışmak gerekmektedir. İşe başlamadan önce yapılacak işlemler belirlenerek sıraya konmalı, bu listeye göre gereken aletler temin edilmeli, uygun önlemler alınmalı, güvenli bir çalışma ortamı oluşturulduktan sonra çalışmaya başlanmalıdır.

Bu işlerde görev alacak olan kişilerin işe hakim olanlar ve yüksekte çalışma konusunda eğitim almış kişiler arasından seçilmeleri gerekmeketdir. Mümkünse tecrübeli olanlar tercih edilmelidir. Çalışanların bilinçsizce yaptıkları, hem kendilerini hem de çalışma arkadaşlarını riske sokmakatddır. Tehlikeli hareketleri önlem için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayınlanan Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nin içerisinde Yüksekte Çalışma Talimatları bulunmaktadır.

Yüksekte çalışma alanın kapsamı, seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü alan olarak belirtilmiştir. Binaların inşaası tamamlanıp kullanıma açıldıktan sonra yönetim hizmetlerinin kapsamına giren işlerin yapımında kullanılacak olan donanımların düzenli olarak kontrollerinin yapılması gerekmektedir. Çatı üzerinden dış cepheden aşağıya doğru inen asansörlerin 4 ayda bir bakım ve kontrolu yaptırılmalıdır.

Ayrıca yüksekte yapılacak çalışmalarda kullanılmak üzere oluşturulacak yatay ve dikey yaşam hatları için gerekli olan bağlantı noktaları ve yapısal düzenlemeler, projenin hazırlık aşamasında belirtilmeli ve bu doğrultuda çalışma talimatları hazırlanmalıdır. Yüksekte yapılacak çalışmalar iş güvenliği uzmanının gözetiminde olmalıdır.

Yüksekte yapılan çalışmalar için öncelikle, yükseğe çıkış ve yüksekten iniş sırasında düşme riski olan yerlerde uygun önlemler alınmalıdır. Önce toplu koruma önlemleri alınmalı daha sonra kişisel koruyucuların kullanılması düşünülmelidir. Düşmeye karşı önlemler, çalışma başlamadan önce planlanmalı, uygulama ve çalışma bitene kadar sürdürülmelidir. Yüksekte yapılacak çalışmalarda hava koşulları da göz önüne alınmalı, buzlu, nemli ve rüzgarlı ortamların insan ve malzeme düşme riskini artırdığı unutulmamaldır.

Yapılacak olan işin gereklerine uygun kişisel koruyucu donanımlar kullanılmalıdır. Çalışma alanı yerden 3 metre ve üzerinde olan bir alanı kapsıyorsa emniyet kemeri kullanılması zorunludur. Tehlike seyiyesi yüksek olan alanlarda paraşüt tipi koruyucular kullanılmalıdır.

Bina ve Tesis Yönetiminde OHSAS 18001 ve Eğitim

Avrupa Birliği ile olan entegrasyon sürecinde ve birlikte yürütülen projelerde en önemli konuların başında iş sağlığı ve güvenliği gelmektedir. Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı firmalar iş sağlığı ve güvenliği konusunda “0 iş kazası” prensibini yürütürken, sektörde hizmet veren firmalar da sertifikalandırmaya önem vermeye başlamışlardır.

Günümüzde az da olsa OHSAS eğitimleri ve sertifikası alan yerli firmalar bulunmaktadır. Bina ve tesis yönetimi hizmetlerinin devlet nezdinde kabul görmesi ve kanıksanması ile sektörde kaliteli hizmet anlayışı ve çalışan memnuniyeti seviyesi daha yukarıya çıkacaktır. OHSAS 18001 Sertifikası almaya hak kazanmış bir örgütün/şirketin hedefi, oluşabilecek meslek hastalıkları ve iş kazalarının kaynağını önceden belirleyip gerekli tedbir ve önlemleri almaktır.

Yapılacak olan işlerin şirket içi talimatlarla OHSAS yönetim sistemine uygun olarak planlanması, uygulanması ve tüm süreçlerin kayıt altına alınarak şirkette görev alacak gelecek dönem çalışanlara ve tüm birimlere ulaştırılmasını sağlamaktır.

Fabrika, hastane, oteller ya da lüks konutlar ile ihtişamlı alışveriş merkezleri, çalışma alanı ve yeri neresi olursa olsun, temizlik ve bakım hizmetlerinde mavi yaka personel çalıştırılmaktadır. Dolayısıyla bu kişilerin eğitimlerini de işveren üstlenmek durumundadır. Teknik personel bir çok bilgiyi eğitimi esnasında öğrenme imkanına sahiptir ancak mavi yaka personelin eğitimleri ve yapılacak işle ilgili bilgi eksiklikleri işveren tarafından karşılanmalıdır. Şirket içi eğitimler nitelikli işgücü yetiştirilmesi açısından önem arz etmektedir.

Bina ve tesis yönetim firmaları yarattıkları istihdam olanakları ile önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Ancak sektördeki kar oranlarının düşük olması ve artan rekabetle daha da düşme eğilimi göstermesi personel eğitimlerinin uygulanmasında sorunlar ve aksaklıklar yaşanmasına neden olmaktadır. Devlet tarafından yapılacak teşvik ve destekler, İSMEK, İŞKUR gibi kurumların bu sektörde çalışacak olan personelin eğitim sorumluluklarını üstlenmesi ile firma maliyetleri düşecek ve daha çok istihdam olanağı yaratılacaktır.

Eğitimlerin daha etkin olması için öncelikle bu eğitimleri verebilecek kişilerin yetiştirilmesi de önemli bir konudur. Mavi yaka personele bina ve tesis yönetimi faaliyetleri ile ilgili eğitimleri verebilecek, sektör deneyimi ve bilgisi olan nitelikli yönetici ve uzmanlara olan ihtiyacın karşılanması için üniversite ve meslek okullarında bu alanda bölümler açılmalıdır. Toplu konutlarda binlerce kişinin yaşadığı, alışveriş ve iş merkezlerine günlük yüzlerce/binlerce kişinin giriş çıkış yaptığı düşünüldüğünde hem hayati önemi yönünden hem de sorumlulukları açısından profesyonel olarak eğitilmiş işgücünün önemi ortaya çıkmaktadır.

Sektörde eğitim ve bilgi sahibi nitelikli işgücü arttıkça iş sağlığı ve güvenliği alanında yapılan çalışmalar ve eğitimler de artış gösterecek, çalışanların kendilerini güvende hissetmeleri ile iş verimlilikleri yükselecektir. İş kazaları sebebiyle bütçede oluşan planlanmamış giderlerin azalması, müşteri memnuniyetini arttırıcı faaliyetlerin sağlanmasına katkı sağlayacaktır.

 

Risk Analizi Örneği

NoTehlikeRisklerRisk DrcesiÖnlemlerDenetim ve İzleme
1Çöp bidonlarıYangın-Her gün çöp bidonları düzenli olarak boşaltılacakUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması
2Zemin katta ve sığınakta seyyar elektrik kabloları kontrolsüz şekilde bulunuyorKaçak akım, elektrik çarpması,takılıp düşme-Kontrollü kullanılacakUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması
3Merdivenlerde aşınmalarTakılıp düşme-Merdivenin aşınan yerleri derhal düzeltilecekUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması
4Merdiven korkuluklarının boyu kısaÇocukların ve yaşlıların düşmesi, yaralanma ve ölüm-Korkulukların boyu yükseltilecekUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması
5İki yerde kırık priz varElektrik çarpması, yangın, kısa devre-Kırık prizlerin derhal değiştirilmesiUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması
6Oluklar iyi sabitlenmemişYaralanma, su akıntısı-Oluklar sabitlenerek gerekli kontroller yapılacakUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması
7Balkon kenarlarında saksı bulunmasıSaksı düşmesi, yaralanma, ölüm-Balkon kenarlarından saksılar kaldırılacakUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması
8Kapıcının sağlık muayenesi yapılmıyorMeslek hastalığı riski-İşe girişte sağlık raporu alınacak ve periyodik olarak sağlık kontrolü yapılacakUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması
9Sığınıkta yağ, bez, kağıt ve temizlik malzemesi varYangın-Sığınakta periyodik olarak temizlik yapılacak. Yanıcı ve yakıcı malzeme bulundurulmayacakUygulamanın kontrolü-kontrol listesinin hazırlanması

* Derecelendirme daha çok kimyasalların olduğu yerlerde ölçüme bağlı olarak yapıldığından burada derecelendirme yapılmamıştır.

* Tehlike kaynakları her apartmana göre değişkenlik gösterebilir.

 

SONUÇ;

UNUTULMAMALIDIR Kİ; “HİÇBİR GEREKÇE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMLERİNİN ALINMASINI ERTELEMEZ”…

 

 

Yazının tüm hakları www.nedenisguvenligi.com‘a ve yazara aittir. Telif hakları kanunu gereğince kopyalanamaz ve/veya farklı bir yerde kullanılamaz. Ancak alıntı yapıldığında link ve adres verilmek zorundadır.

 

Abone Ol
Haberin Olsun

NİG-e Abone Olun, son yayınlar önce size gelsin.

Abone olduğunuz için teşekkürler

Bir şeyler ters gitti.

5
Makaleyi Oylar mısınız?
[Total: 8 Average: 4.6]

Soru Sorun / Cevap Yazın