İş Kazalarında İşverene ve Çalışana Yaptırımlar!

İş Kazaları

İnsan hayatı en kutsal değerdir. Bu değeri korumak için oluşturulan kurallara İş Sağlığı ve Güvenliği denir.

İşyerinde yapılan işlerde çalışanın yaralanması veya ölümü halinde işveren hem maddi, hem de hapis cezası gibi ağır yaptırımlarla karşı karşıya kalabilir.

Anadolu Selçuklu Devleti’nde II. Keyhusrev’in veziri olan I. Keyhusrevin gayri meşru çocuğu olduğu söylentisini yayarak tahtı ele geçirmek isteyen, bir davette öldürülen vezir.

Çalışanın işyeninde ya da işverenin görevlendirdiği dışarıda işi ile ilgili geçirdiği kazalar iş kazasıdır. İşverenin Türk Ceza Kanunu, İş Kanunu, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanunların çıkarıldığı alt yönetmeliklere göre aykırı hareket etmiş olan işverene hem maddi, hemde Ceza Kanunu’na göre hapis ezası ile cezalandırılır.

İş Kazalarında kusur sorumluluğunda işverene karşı uygulanacak cezalar açısından, şahıs şirketlerinde işyeri sahibi, kurumsal şirketlerde şirket ortakları, işveren vekilleri, işyeri yetkilileri işveren kapsamına girer.

 

İş Kazalarında İşverene Yaptırımlar

İşçinin ölümü veya ağır yaralanmasıyla ilgili iş kazalarında kanunun belirlediği çerçeveler kapsamında hapis cezası ya da tazminat cezasına hükmedilebilir. İşyerinde iş kazası geçirerek hayatını kaybeden işçinin hak sahipleri Borçlar Kanunu’na göre işverenin kusuru oranında tazminat talebinde bulunabilir. Sosyal Sigortalar Kurumu da çalışanın geride kalan mirasçılarına maaş bağlar. Şayet işçi yaralandıysa ve geçici iş göremezlik raporu da varsa bunun madi durumu araştırılarak geçici iş göremezlik maaşı bağlanır. İş gücünü tamamen kaybettiyse malulen emekli olarak emekli maaşı bağlanır. Bu durumda Sosyal Güvenlik Kurumu da bağladığı maaşları ileriye dönük hesap ederek bunu işverenden tahsil eder.

Kaza geçiren kişinin işyerinde sigortasız olması, işverenin SGK’ya bildirilmemiş ve sigortasının başlatılmamış olması hiçbir şekilde etkilemez. Kaza geçiren kişinin o işyerinde hizmet akdiyle, yani sigortalı olmayı gerektirecek bir şekilde çalışıyor gibi tazminatı hak etmesine neden olur. Yani iş kazası geçiren işçi sigortasız bile olsa sigortalı işçilerin yararlandıkları bütün haklardan yararlanır.

 

Türk Ceza Kanununa Göre Verilecek Hapis ve Adli Para Cezaları:

5237 sayılı Türk Ceza Kanununda kast veya taksirle ölüm veya yararlanmaya neden olan kişi veya kişiler için hapis ve adli para cezası öngörülmüştür. Ancak kanunda kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesi olarak tanımlandığından, iş kazalarında ölüm veya yararlanmaya neden olma suçları, yazının başında belirttiğimiz çok istisnai durum hariç kast değil, taksir yani tedbirsizlik ve dikkatsizlik nedeniyle ölüm veya yararlanmaya sebebiyet verme olarak değerlendirilmektedir.

Türk Ceza Kanununda taksirle ölüm veya yaralanmaya neden olanlara verilecek hapis cezaları aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir. Dolayısıyla iş kazası sonucu taksirle sigortalının / çalışanın ölümüne veya yaralanmasına neden olan kişilere aşağıda belirtilen hapis cezaları verilecektir.

 

5237/Madde 85 – Taksirle Öldürme

(1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Fiil, birden fazla insanın ölümüne ya da bir veya birden fazla kişinin ölümü ile birlikte bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise, kişi iki yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu maddede yer alan “üç yıldan” ibareleri, 31/3/2005 tarihli ve 5328 sayılı Kanunun 3 üncü maddesiyle “iki yıldan” şeklinde değiştirilmiştir.)

 

5237/ Madde 89 – Taksirle Yaralama

(1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, üç aydan bir yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

(2) Taksirle yaralama fiili, mağdurun;

a) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin sürekli zayıflamasına,

b) Vücudunda kemik kırılmasına,

c) Konuşmasında sürekli zorluğa,

d) Yüzünde sabit ize,

e) Yaşamını tehlikeye sokan bir duruma,

f) Gebe bir kadının çocuğunun vaktinden önce doğmasına,

Neden olmuşsa, birinci fıkraya göre belirlenen ceza, yarısı oranında artırılır.

(3) Taksirle yaralama fiili, mağdurun;

a) İyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine,

b) Duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirilmesine,

c) Konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına,

d) Yüzünün sürekli değişikliğine,

e) Gebe bir kadının çocuğunun düşmesine,

Neden olmuşsa, birinci fıkraya göre belirlenen ceza, bir kat artırılır.

(4) Fiilin birden fazla kişinin yaralanmasına neden olması halinde, altı aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

(5) (Değişik: 6/12/2006 – 5560/5 md.) Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Ancak, birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç, suçun bilinçli taksirle işlenmesi halinde şikâyet aranmaz.

 

Borçlar Kanununa Göre Maddi ve Manevi Tazminat

Kaza geçiren kişi kendisi veya hayatını kaybetmişse yakınları, kazanın meydana gelmesinde kusuru / sorumluluğu bulunan işveren ve üçüncü kişilere karşı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunun 53 – 54 – 55 – 56 ncı maddelerine istinaden maddi – manevi tazminat davası açabilirler.

 

Yaralanma Halinde Açılacak Tazminat Davaları

Kaza geçiren kişi bedensel zararlardan dolayı tazminat davası açabilir.

Bedensel zararlar özellikle şunlardır:

1. Tedavi giderleri.

2. Kazanç kaybı.

3. Çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.

4. Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar.

 

Ölüm Halinde Açılacak Tazminat Davaları

Kaza geçiren kişinin ölmesi halinde yakınları tazminat davası açabilirler.

Ölüm hâlinde uğranılan zararlar özellikle şunlardır:

1. Cenaze giderleri.

2. Ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar.

3. Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.

 

 Manevi Tazminat

Bedensel bütünlüğünün zedelenmesi nedeniyle kaza geçiren kişi manevi tazminat davası açabileceği gibi, ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınları da manevi tazminat davası açabilir.

 

İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimine Uygulanan Yaptırım ve Cezalar

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 6 ncı maddesinde, az tehlikeli sınıfta yer ala işyerlerinden 50’den az çalışanı olanlar hariç (bu işyerlerinde 1 Temmuz 2016 tarihinde yükümlülük başlayacaktır), tüm işyerlerinde işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı çalıştırılması / görevlendirilmesi zorunlu olduğu gibi, Kanunun 8 inci maddesinde de işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarına; görevlendirildikleri işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirleri işverene yazılı olarak bildirme; bildirilen hususlardan hayati tehlike arz edenlerin işveren tarafından yerine getirilmemesi hâlinde, bu hususu İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’ne bildirme yükümlülüğü getirilmiştir, bunların diğer görev ve yükümlülükleri bu maddede ve İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik’te belirtilmiştir.

Kanun ve Yönetmelikte belirtilen yükümlülük ve görevlerini yerine getirmediği, dolayısıyla kazanın meydana gelmesinde kusuru / sorumluluğu tespit edilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimine, kusuru Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre taksir kapsamına giriyorsa hapis cezası verileceği gibi, Sosyal Güvenlik Kurumu da yukarıda belirtilen masraflarını kusur durumuna göre belirli oranda bu kişilerden de tahsil eder.

Ayrıca, çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali tespit edilen işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının yetki belgesi askıya alınır.

İş Kazası Durumunda Yapılması Gerekenler

İş kazası durumunda işveren/işveren vekili hemen bölgedeki güvenlik birimine ve SGK Müdürlüğü’ne bilgi vermek gerekir. Şayet işveren yapmıyorsa, çalışanlar da bildirimde bulunabilir. SGK hemen olay yerine müfettiş göndermek zorundadır. Müfettişlerin tuttuğu rapora göre olayın iş kazası olup olmadığına karar verilir. (Gerekirse) Olay iş kazası işe, işçinin tedavisi yapılır. Tedavisi süresince geçici iş göremezlik ödeneği ödenir. Maluliyet durumu varsa tespit edilir, maluliyet durumunun % 10’un üzerine çıkması ile maluliyet ağlığı bağlanır.

SGK Müdürlüğü’nün yanı sıra Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne de başvurmak gerekir. Bölge Çalışma Müdürlüğü kendi müfettişlerini göndererek, iş kazasını ve tarafların kusur oranlarını tespit eder. Müfettişlerin kaza yeri incelemelerinde kazaya uğrayan işçi kaza yerinde olabilecek durumda ise, orada olmalı, değilse, olayı gören diğer iş arkadaşları müfettişe bilgi vermelidir.

 

Kurumca Kaza Geçiren Kişiye Uygulanacak Yaptırımlar

5510 sayılı Kanunun 22 nci maddesi uyarınca;

Sigortalının aşağıdaki sayılan nedenlerden dolayı iş kazasına uğraması, tedavi süresinin uzaması veya iş göremezliğinin artması hallerinde Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından kendisine verilecek geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik geliri, yine aşağıda belirtilen miktarlarda azaltılır, yani ödeneklerden kesinti yapılır.

• Ceza sorumluluğu olmayanlar ile kabul edilebilir bir mazereti olanlar hariç, sigortalının iş kazası, nedeniyle hekimin bildirdiği tedbir ve tavsiyelere uymaması sonucu tedavi süresinin uzamasına veya iş göremezlik oranının artmasına, malûl kalmasına neden olması halinde, uzayan tedavi süresi veya artan iş göremezlik oranı esas alınarak verilen ödenek dörtte birine kadarı Kurumca eksiltilir.

• Ceza sorumluluğu olmayanlar hariç, ağır kusuru yüzünden iş kazasına uğrayan sigortalının kusur derecesi esas alınarak verilen ödeneğin üçte birine kadarı Kurumca eksiltilir.

• Kasdî bir hareketi yüzünden iş kazasına uğrayan veya Kurumun yazılı bildirimine rağmen teklif edilen tedaviyi kabul etmeyen sigortalıya, ödenek yarısı tutarında ödenir.

• Tedavi gördüğü hekimden, tedavinin sona erdiğine ve çalışabilir olduğuna dair belge almaksızın çalışan sigortalıya geçici iş göremezlik ödeneği ödenmez, ödenmiş olanlar da yersiz yapılan ödeme tarihinden itibaren “Yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 96 ncı madde hükümlerine göre geri alınır.

Ölümlü İş Kazalarında Kamu İhalelerinden Yasaklama

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Madde 25/A

Ölümlü iş kazası meydana gelen maden işyerlerinde kusuru yargı kararı ile tespit edilen işveren, mahkeme tarafından iki yıl süreyle kamu ihalelerine katılmaktan 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 26 ncı maddesinin ikinci fıkrasında sayılanlarla birlikte yasaklanır. Kararın bir örneği işverenin siciline işlenmek üzere Kamu İhale Kurumuna gönderilir ve Kurumun internet sayfasında ilan edilir

İşin Durdurulması

İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Madde 25

(1) İşyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde; bu tehlike giderilinceye kadar, hayati tehlikenin niteliği ve bu tehlikeden doğabilecek riskin etkileyebileceği alan ile çalışanlar dikkate alınarak, işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur. Ayrıca çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamış olması durumunda iş durdurulur.

(2) İş sağlığı ve güvenliği bakımından teftişe yetkili üç iş müfettişinden oluşan heyet, iş sağlığı ve güvenliği bakımından teftişe yetkili iş müfettişinin tespiti üzerine gerekli incelemeleri yaparak, tespit tarihinden itibaren iki gün içerisinde işin durdurulmasına karar verebilir. Ancak tespit edilen hususun acil müdahaleyi gerektirmesi hâlinde; tespiti yapan iş müfettişi, heyet tarafından karar alınıncaya kadar geçerli olmak kaydıyla işi durdurur.

(3) İşin durdurulması kararı, ilgili mülki idare amirine ve işyeri dosyasının bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne bir gün içinde gönderilir. İşin durdurulması kararı, mülki idare amiri tarafından kolluk kuvvetleri marifetiyle yirmidört saat içinde yerine getirilir. Ancak, tespit edilen hususun acil müdahaleyi gerektirmesi nedeniyle verilen işin durdurulması kararı, mülki idare amiri tarafından kolluk kuvvetleri marifetiyle aynı gün yerine getirilir.

 

İdari Para Cezaları

Madde 26

a) 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir yükümlülük için ayrı ayrı ikibin Türk Lirası,

b) 6 ncı maddesinin birinci fıkrası gereğince belirlenen nitelikte iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeyen işverene görevlendirmediği her bir kişi için beşbin Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar, diğer sağlık personeli görevlendirmeyen işverene ikibinbeşyüz Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar, aynı fıkranın (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir ihlal için ayrı ayrı binbeşyüz Türk Lirası, (ç) bendine aykırı hareket eden işverene yerine getirilmeyen her bir tedbir için ayrı ayrı bin Türk Lirası,

c) 8 inci maddesinin birinci ve altıncı fıkralarına aykırı hareket eden işverene her bir ihlal için ayrı ayrı binbeşyüz Türk Lirası,

ç) 10 uncu maddesinin birinci fıkrasına göre risk değerlendirmesi yapmayan veya yaptırmayan işverene üçbin Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için dörtbinbeşyüz Türk Lirası, dördüncü fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene binbeşyüz Türk Lirası,

d) 11 ve 12 nci maddeleri hükümlerine aykırı hareket eden işverene, uyulmayan her bir yükümlülük için bin Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar,

e) 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir yükümlülük için ayrı ayrı binbeşyüz Türk Lirası, ikinci fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene ikibin Türk Lirası, dördüncü fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen sağlık hizmeti sunucuları veya yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına ikibin Türk Lirası,

f) 15 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, sağlık gözetimine tabi tutulmayan veya sağlık raporu alınmayan her çalışan için bin Türk Lirası,

g) 16 ncı maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, bilgilendirilmeyen her bir çalışan için bin Türk Lirası,

ğ) (Değişik: 4/4/2015-6645/4 md.) 17 nci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, her bir aykırılık için çalışan başına ayrı ayrı beşyüz Türk Lirası,

h) 18 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, her bir aykırılık için ayrı ayrı bin Türk Lirası,

ı) 20 nci maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene bin Türk Lirası, üçüncü fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene binbeşyüz Türk Lirası,

i) 22 nci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene her bir aykırılık için ayrı ayrı ikibin Türk Lirası,

j) 23 üncü maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen bildirim yükümlülüklerini yerine getirmeyen yönetimlere beşbin Türk Lirası,

k) 24 üncü maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda ölçüm, inceleme ve araştırma yapılmasına, numune alınmasına veya eğitim kurumları ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin kontrol ve denetiminin yapılmasına engel olan işverene beşbin Türk Lirası,

1) (Değişik: 4/4/2015-6645/4 md.) 25 inci maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene ihlale uğrayan her bir çalışan için bin Türk Lirası, aykırılığın devam ettiği her ay için aynı miktar,

m) 29 uncu maddesinde belirtilen; büyük kaza önleme politika belgesi hazırlamayan işverene ellibin Türk Lirası, güvenlik raporunu hazırlayıp Bakanlığın değerlendirmesine sunmadan işyerini faaliyete geçiren, işletilmesine Bakanlıkça izin verilmeyen işyerini açan veya durdurulan işyerinde faaliyete devam eden işverene seksenbin Türk Lirası,

n) 30 uncu maddesinde öngörülen yönetmeliklerde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen işverene, uyulmayan her hüküm için tespit edildiği tarihten itibaren aylık olarak bin Türk Lirası,

o) (Ek: 4/4/2015-6645/4 md.) Çalışanlarına, standartlara uygun ve CE işaretli kişisel koruyucu donanım temin etmeyen işverenlere çalışan başına beşyüz Türk Lirası,

ö) (Ek: 4/4/2015-6645/4 md.) Yer altı maden işletmelerinde çalışanların bulundukları yeri ve giriş çıkışlarını gösteren takip sistemini kurmayan işverenlere çalışan başına beşyüz Türk Lirası, idari para cezası verilir.

Bu maddede belirtilen idari para cezaları;

a) Ondan az çalışanı bulunan işyerlerinden;
1) Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için aynı miktarda,
2) Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yirmi beş oranında artırılarak,
3) Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak,

b) On ila kırk dokuz çalışanı bulunan işyerlerinden;
1) Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için aynı miktarda,
2) Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak,
3) Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yüz oranında artırılarak,

c) Elli ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinden;
1) Az tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde elli oranında artırılarak,
2) Tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde yüz oranında artırılarak,
3) Çok tehlikeli sınıfta yer alanlar için yüzde iki yüz oranında artırılarak,
uygulanır.

(4) İşin durdurulması hâlinde, durdurmaya sebep olan fiilden dolayı ilgili idari para cezası uygulanmaz.

(5)  Çalışan sayısıyla çarpılarak verilen idari para cezalarında üçüncü fıkra hükümleri uygulanmaz.

(6) 14 üncü maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenler için uygulanan idari para cezaları hariç olmak üzere bu Kanuna göre tahsil edilen idari para cezaları, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim ve araştırma-geliştirme projelerine ilişkin harcamalarda kullanılır. Bu amaçla ihtiyaç duyulan ödenek, Bakanlık bütçesinde öngörülür. Söz konusu ödeneğin kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar, Bakanlık ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir.

 

Yazının tüm hakları www.nedenisguvenligi.com‘a ve yazara aittir. Telif hakları kanunu gereğince kopyalanamaz ve/veya farklı bir yerde kullanılamaz. Ancak alıntı yapıldığında link ve adres verilmek zorundadır.

5
Makaleyi Oylar mısınız?
[Total: 6 Average: 5]

Abone Ol
Haberin Olsun

NİG-e Abone Olun, son yayınlar önce size gelsin.

Abone olduğunuz için teşekkürler

Bir şeyler ters gitti.

Soru Sorun / Cevap Yazın